مسجد و مناره گار ( غار ) 24 کیلومتری مشرق اصفهان  ثبت تاریخی 270  

این مسجد و مناره از ساختمانهای دوره سلجوقی بشمار است ، دارای کتیبه ای بخط کوفی است که شامل نام بانی بنا ، سید الروسا قاسم بن احمد است ، و در پایان کتیبه سال بنا ( 515 ) هجری قمری ثبت شده است. 

مناره چهل دختران ثبت تاریخی 231  

از آثار دوره سلجوقی است، که دارای تزئینات آجری و کتیبه ای بخط کوفی میباشد و مورخ بسال 501 هجری قمری است.

مناره و مسجد برسیان 42 کیلومتری مشرق اصفهان ثبت تاریخی 265 

از ابنیه دوران سلجوقی است که دارای تاریخ سال 491 هجری قمری است، و در حدود 35 متر بلندی مناره آن میباشد ، گند آجری مسجد مورخ بسال 825 هجری قمری است و معرف تکامل صنعت آجر کاری در قرن ششم هجری بوده است، کتیبه گچبری محراب آن که شامل 13 سطر است شاهکاری از هنر گچبری است، ایوان و صحن کنونی مسجد طبق کتیبه از آثار زمان شاه طهماسب اول صفوی میباشد. 

مسجد جمعه عتیق اصفهان دارای مجموعه ای از آثار و ابنیه و تزیینات هنری دوران اسلامی است، جامع مذکور شامل ابنیه تاریخی زیر میباشد: شبستانی با ستونهای ضخیم مدور و مزین بگچبری که ساختمان آن بدوره دیلمیان نسبت داده میشود. 

گنبد خواجه نظام الملک وزیر که از ابنیه دوران سلجوقی است، و در ضلع جنوبی صحن واقع شده است. (465-485 هجری ). 

چهلستونهای اطراف این گنبد نیز از دوره سلجوقی است. گنبد تاج الملک در شمال مسجد واقع شده است که بگنبد خاکی نیز شهرت دارد. سال ساختمان آن در کتیبه کوفی گنبد 481 هجری ثبت شده و از ابنیه دوره سلجوقی است.  

سر در مسجد قدیمی که مورخ بسال 515 هجری است . ایوان یا صفه شاگرد متعلق بدوران سلجوقی است، این صفه دارای تزئیناتی از قرن هشتم هجری  ( ص 26 ) بوده و در زمان شاه سلیمان صفوی مرمت شده است. صفه صاحب بنای اصلی آن از قرن ششم هجری است، سپس در قرون بعد الحاقات و تزئیناتی در آن بعمل آمده . دو مناره آن متعلق بزمان آق قویونلو و تزیینات کاشیکاری آن از دوران صفوی است.  

ساختمان صفه استاد ( ایوان غربی ) متعلق بقرن ششم هجری است، که سپس در عهد صفوی تزئین و کاشیکاری شد است. 

صفۀ عمروبن عبدالعزیز از ابنیه آل مظفر است، که ردقرن دهم هجری تزئین یافته و کتیبه ای در ایوان آن نصب شده است، مسجد اولجایتو که در غرب صحن عتیق واقعشده ، دارای محراب گچبری از دوران مغول و مورخ بسال 710 هجری است، که از لحاظ هنر گچبری و دارا بودن خطوط کوفی شاهکاری بشمار میرود. 

در جنب این مسجد شبستان بزرگی است که در سال 851 هجری ساخته شده است. 

ساختمان صفه درویش ( ایوان شمالی ) و چهلستون آن از انبیه قرن ششم هجری است که بعداً در زمان شاه سلیمان صفوی تعمیر و تزئین یافته است. ساختمان روی حوض در وسط صحن مسجد جامع از ابنیه زمان شاه عباس اول صفوی است. آرامگاه مجلسی در جنب مسجد واقع شده است .  

مسجد جمعه اصفهان معرف شیوه های مختلف معماری و هنرهای تزیینی ده قرن تاریخ آثار اسلامی ایران است. در مجموعه ساختمانهای این مسجد نمونه مکتب خاص معماری ایران از عصر سلجوقی تا حال حاضر مشاهده میشود.

قدیمترین پل تاریخی اصفهان بر روی زایند رود بشمار میرود ، بنیان و شالوده اصلی این پل متعلق بدوره ساسانیان است که بعداً در زمان دیلمیان و سلجوقیان تکمیل شده، پایه های این پل بر روی سنگهای طبیعی کف رودخانه استوار گردیده است. 

در حال حاضر باقیماندۀ بنای آتشگاه بر روی قله کوه سنگی شامل دیوارهای خشتی پهن و ضخیم و یک رشته ویرانه های دیگری میباشد، که معرف ساختمان آتشکده ای از دوران ساسانیان است.  

آثار تصرفاتی از دوران اسلامی و زمان مغول در بناهای این آتشکده نمایان میباشد. مورخین اسلامی در کتب خویش نام این آتشکده را باسامی مختلف ثبت کرده اند، مانند آتشکده یا در ماربین و آتشکده شهر اردشیر. ساختمان این آتشکده در داخل قلعه و باروئی قرار داشته است، و در این محل بوده است که آتش مقدس قرنها شعله می کشیده است

ستون کله شین در وسط گردنه کوهی که اشتویه را از رواندوز جدا میسازد نصب شده است. کله شین درزبان کردی بمعنی کبود میباشد. این ستون دارای دو صفحه است، که بر روی هر صفحه آن خطوطی بدو زبان آسوری و کلدانی نقر شده ، مفاد یک صفحه آن شامل دعا و نیایش برای رب النوع شهر و متن صفحه دیگر آن شرح عملیات جنگی است . 

این ستون سنگی در مرز ایران و عراق و در یکی از معابر کوهستانی بجای میله مرزی نصب شده است. بلندی آن یک متر و یازده سانیمتر ، عرض آن هفتاد سانتیمتر ، ضخامت آن سی و سه سانتیمتر میباشد. باستانشناسان معتقدند که این ستون در سال 814 قبل از میلاد بدست اشیونی پادشاه اورارتو در این محل نصب شده است.

این دژ در شمال جلگه نقده و شرق قریه چشمه واقع و متعلق بدوران پیش از میلاد است ( حدود 900ق .م) باحتمال قوی محل زندگی و دژ و باروی آن جنبه نظامی داشته ، مساحتی که زیر دژ واقع است در حدود 900×600 متر مربع میباشد.( ص 23 )  

این قبور که در شمال جلگه نده و شرق قریه حسن نوران واقع شده متعلق به نیمه هزاره اول پیش از میلاد است و شامل هشت قبر میباشد. 

بنای مدرسه ای از دوره شاه سلیمان صفوی در مهاباد باقیمانده است، در سردر این مدرسه کتیبه ای بخط رقاع در روی سنگ مرر نقر شده است، که حاکی از اتمام ساختمان مدرسه بامر شاه سلیمان صفوی در سال 1089 هجری میباشد. متن کتیبه سردر آن چنین است «... وفقنی لاتمام هذه المدرسه الشریفه فی ایام دوله السلطان الاعدل شاه سلیمان الحسینی الموسوی الصفوی بهادرخان خلدالله تعالی مکه فی سنه 1089. کتبه ... سهراب المکری »