گنبد کبود برج هشت گوش آجری است، که بر روی قاعده سنگی استوار شده ، و در هر ضلع آن طاقنماهای آجری که توأم با مقرنس کاری است دیده میشود ، در زیر بنا دخمه ای قرار دارد .  

بطور کلی سه طبقه قطار دور گردنه گنبد ، و حلشیه کتیبه کوفی و گچبریهای ظریف و طاق نماهای متناسب و نقوش فراوان باین بنا زیبائی و جلوۀ فراوانی بخشیده است. ساختمان این بنا را باواخر دوره سلجوقی و قرن ششم هجری نسبت میدهند و انتساب این بنا بقبر مادر هلاکو با وجود شهرتی که دارد مورد تأیید واقع نشده است. برخی از باستانشناسان تاریخ این برج را سال 593 هجری میدانند و بعضی دیگر بین سالهای 582 و 656 هجری ثبت کرده اند

دومین بنای تاریخی  مراغه برج مدور آجری است، که در بالای سردر آن کتیبه کوفی مورخ بسال 563 هجری وجود دارد. در این بنا قطعات کاشی رنگین بکار رفته ، در قسمت تحتانی برج سرداب محل مقبره قرار دارد. از مفاد کتیبه این بنا نام صاحب برج معلوم نمیشود ، لیکن از لحاظ معماری و تزیین و آرایش و بالاخص رنگ آمیزی قابل توجه است. جذابیت و زیبائی و الوان مختلف کاشی و نقش و نگاری که در آن بکار رفته است مزیت خاصی باین برج داده است که از نظر پیشرفت هنر کاشی پزی در آن دوره حائز اهیمت میباشد. 

گنبد سرخ قدیمترین بنای تاریخی مراغه است، ساختمان برج آجری مریع آن دارای گنبد هرمی شکل بوده است . در قسمت زیرین بنا سردابۀ محل قبر ساخته شدهاست. جلوخان و در گنبد در طرف شمال واقع و با هفت پله بدرون گنبد منتهی میشود. نمای خارجی مرکب از طاق نماهائی است که در هر طرف آن دو طاق نما که از سنگ و آجر سرخ رنگ ساخته شده نمودار است. سردر گنبد از لحاظ تزیین با کاشیکاری آبی رنگ و آجر کاری و گچبری ظریف و کتیبه کفی آجری و نقش و نگارهای گوناگون جذابیت خاصی به این بنا داده است. 

از امتیازات مهم تزیینی این بنا اختلاط کاشی فیروزه ای و آبی در زمینه آجری و همچنین گچبری و نقوش هندسی آن است ، بر طبق مفاد کتیبه ای که در سردر بنا قرار دارد در سال 542 هجری ساخته شده است. 

این بنا که جزء مزرات مراغه است بامر و دستور عبدالعزیزبن محمودبن سعد ساخته شده است.

مسجد جامع طسوج که در 33 کیلومتری شمالغربی شبستر و 96 کیلومتری شهرستان تبریز قرار گفته است طبق کتیبه سردر آن در اواخر قرن دهم هجری قمری بسال 989 ساخته شده است . این مسجد دارای دو مناره و شبستان نسبتاً بزرگ با 42 ستون و طاقهای جناقی آجری گنبددار است. 

این مسجد که دارای شبستانی با 60 ستون کوچک و بزرگ و محراب کاشیکاری بر جسته با نقوش اسلیمی و طلائی میباشد متعلق بقرن نهم هجری قمری است. 

این چهار طاقی که در 12 کیلومتری شمال شرقی سرآب و نزدیک دهکده آغمیون قرار گرفته دارای گنبدی از قلوه سنگ با ملاط آهک ببلندی 5/1 متر میباشد، ساختمان چهار طاقی شباهت کامل بمعماری دوره ساسانیان دارد. بنای آن که دارای مدخل بلندی میباشد از سنگ قلوه و تراشیده ساخته شده، بلندی اصل بنا باستثنای گنبد آن 4 متر و مساحت داخلی آن 16 متر است. در درون این چهار طاقی قبری مشاهده میشود که در روی آن تاریخ 708 هجری قمری ثبت است. 

این گورستان که در 15 کیلومتری جنوب آذرشهر قرار گرفته است متعلق بقرن نهم و دهم هجری میباشد. صاحبان قبور آنرا بیشتر شیوخ دوره صفوی تشکیل دادهاند ، اهالی محل آنرا بنام دیک قبرستان مینامند، در روی یکی از سنگهای گور این قبرستان تاریخ 809 و 901 هجری قمری خوانده میشود. 

این مقبره در شمال شرقی آذرشهر و در یک کیلومتری مرکز شهر واقع شده، و بنام  پیر حیران هم نامیده میشود ، متعلق بقرن دهم و یازدهم هجری قمری است.

این مسجد که در بالاست گورستان قدمگاه و قریه بادامیار واقع شده و بنام معبد هم خوانده میشود در عداد بناهائی است که ساختمان اصلی آن را برخی از باستان شناسان بدوران ماقبل تاریخ نسبت میدهند که سپس بصورت آتشکده و بعداً ( در قرن نهم و دهم هجری قمری ) بصورت مسجد درآمده است. گنبد این مسجد در حدود 12 متر بلندی دارد و از لحاظ شیوه معماری در عداد بناهای مهم و معتبر بشمار میرود. 

برج هشت ضلعی سنگی ، بنائی است که اضلاع آن از سنگهای تراشیده ساخته شده و دارای گنبدی از سنگ و دخمه ای در زیر میباشد، و متعلق بقرن هفتم هجری قمری است و احتمالاً باید آرامگاه یکی از معاریف آن دوران باشد، بنای مزبور که از قطعات سنگهای نسبتاً بزرگ ساخته و پرداخته شده قابل کمال توجه است. 

بلندی کنونی آن در حدود 5 متر است و عرض هر کدام از اضلاع آن 73/1 متر میباشد

این قلعه سنگی که در گردنه نودوز واقع شده  متعلق بدوران ساسانی میباشد. ساختمان این قلعه نظامی که بروی صخره سنگی قراردارد دارای دو برج دیده بانی و دیوراهای از سنگ تراشیده و ملاط ساروج است. 

کتیبه سنگی سقندل ( سقین دل ) در ارتفاعات حوالی قریه سقین دل واقع شده، این کتیبه که بخط میخی پارسی باستان بطول 15/1 و عرض 4 سانتیمتر در 10 سطر باقیمانده و نقر شده متعلق بقرن هشتم پیش از میلاد میباشد.